SONITA

ประเด็นสำคัญในหนัง

• การแต่งงานของเด็ก (CHILD MARRIAGE)

ในหลายพื้นที่ของโลกปัจจุบันยังคงมีประเพณีที่บังคับเด็ก (โดยเฉพาะเด็กหญิง) วัยต่ำกว่า 18 ปีให้แต่งงาน และเจ้าสาววัยเยาว์เหล่านี้จำนวนมากก็ต้องพบกับปัญหาการถูกทำร้ายทั้งทางร่างกายและจิตใจ เสียโอกาสที่จะได้ค้นหาเส้นทางชีวิตเป็นของตัวเอง ต้องยอมจำนนภายใต้ระบบชายเป็นใหญ่และความเชื่อเรื่องการตอบแทนบุญคุณพ่อแม่-การเลี้ยงดูครอบครัว นับเป็นปัญหาความไม่เท่าเทียมทางเพศที่ร้ายแรงมากปัญหาหนึ่ง

• การตามหาความฝัน

ในหนัง โซนิต้าเป็นเด็กสาวที่ใฝ่ฝันอยากเป็นแร็พเปอร์ ซึ่งไม่เพียงไม่ได้รับการสนับสนุนจากครอบครัวของเธอ (ที่ต้องการให้เธอไปเป็นเจ้าสาวเพื่อหาเงินช่วยครอบครัว) เท่านั้น แต่รัฐบาลยังห้ามมิให้ผู้หญิงร้องเพลงเดี่ยว, โปรดิวเซอร์เพลงหลายคนปฏิเสธเธอเพราะมองไม่เห็นศักยภาพ และสถานะทางการเงินของเธอเองก็ไม่เอื้ออำนวย อย่างไรก็ตาม โซนิต้ายังพยายามเดินตามความฝันของเธอด้วยการเปลี่ยนความอยุติธรรมที่ได้เจอในชีวิตออกมาเป็นบทเพลง และพยายามทำทุกวิถีทางที่จะพาตัวเองไปสู่อิสรภาพ

• การท้าทายขนบประเพณี

ขณะที่หลาย ๆ ครอบครัวในโลกพยายามประคับประคองลูก ๆ ให้มีชีวิตที่ดีและอนาคตที่สวยงามตามความฝัน แต่ครอบครัวเด็กสาวจำนวนมากในอัฟกานิสถานยังมีความเชื่อและประเพณีการขายลูกสาวไปเป็นเจ้าสาวตั้งแต่เยาว์วัย เพื่อแก้ปัญหาความยากจนที่คนในบ้านต้องเผชิญ แม่ของโซนิต้าประกาศว่า “ไม่ว่าลูกจะมีความสุขหรือไม่ก็ไม่สำคัญ มันเป็นประเพณี” โดยทั้งตัวแม่เองและพี่สาวของโซนิต้าก็ตกอยู่ใต้ประเพณีนี้แม้จะเห็นได้ชัดว่าไม่มีความสุข สภาพความเป็นจริงที่ปรากฏต่อหน้าจึงทำให้โซนิต้าพยายามฝ่าฝืนมัน

• จริยธรรมของ “คนทำหนังสารคดี”

ประเด็นสำคัญเกี่ยวกับการทำสารคดีเรื่องนี้ที่เป็นที่ถกเถียงกันมากก็คือ คนทำหนังมีหน้าที่บันทึกความเป็นจริงตรงหน้าแล้วถ่ายทอดออกมาสู่ผู้ชม แต่หากคนทำหนังเกิดความรู้สึกผูกพันกับบุคคลในหนัง เห็นอกเห็นใจ และถึงขั้นก้าวเข้าไปให้ความช่วยเหลือ จะถือว่าเป็นการผิดหน้าที่และละเมิดจริยธรรมของคนทำหนัง หรือเป็นสิ่งที่ถูกต้องแล้วกันแน่? ในฉากที่ผู้กำกับกาเอมมากาห์มีเริ่มเกิดความลังเลว่าเธอควรช่วยโซนิต้าให้รอดจากการถูกจับแต่งงานหรือไม่ ช่างเสียงของเธอขัดขึ้นให้เราได้ยินว่า “คุณเป็นคนทำหนังนะ คุณไม่ควรยื่นมือเข้าไปแทรกแซง สิ่งที่คุณควรทำคือถอยหลังออกมาแล้วมองให้เห็นประเด็นที่ใหญ่กว่านี้” แต่กาเอมมากาห์มีไม่สามารถทำตามนั้นได้ และการตัดสินใจของเธอก็กลายมาเป็นส่วนสำคัญอย่างยิ่งในสารคดีเรื่องนี้

ดูจบแล้วคุยอะไรกันดี

1. หลังจากดูหนังจบแล้วมีความรู้สึกอย่างไรบ้าง มีความหวัง รู้สึกสิ้นหวัง หรือเฉย ๆ และคุณคิดว่าคนทำหนังคาดหวังอยากให้คนดูรู้สึกอย่างไร

2. การกระทำบางอย่างที่ “เป็นประเพณี” อาจเป็นได้ทั้งสิ่งที่ดีและที่แย่ ที่ถูกและที่ผิด แล้วเราจะสามารถเคารพประเพณีดั้งเดิม พร้อม ๆ กับเคารพเรื่องความเท่าเทียมและสิทธิมนุษยชนไปพร้อม ๆ กันได้ไหม

3. หลังจากได้ฟังเพลงแร็พของโซนิต้า คุณคิดว่าอะไรคือสาระสำคัญที่เธออยากจะสื่อ

4. ปกติคุณชอบฟังเพลงแร็พมั้ย ชอบฟังเพลงแนวไหน คุณคิดว่าเพลงสามารถเป็นเครื่องมือถ่ายทอดความเจ็บปวดที่ผู้คนพบเจอในชีวิตของตนได้อย่างไรบ้าง และมันจะสามารถสร้างผลกระทบหรือนำไปสู่ความเปลี่ยนแปลงได้ไหม

5. เห็นด้วยรึเปล่าที่คนทำหนังเรื่องนี้ตัดสินใจยื่นมือเข้าไปช่วยโซนิต้าจนนำมาสู่เรื่องราวครึ่งหลังในหนังแบบที่เห็น คุณคิดว่าคนทำหนังควรจะมีบทบาทอย่างไรกันแน่ ถ้าคุณเป็นคนทำหนังเรื่องนี้คุณจะเลือกทำอย่างไร

6. ครอบครัวของโซนิต้ามีอิทธิพลมาก ๆ ต่อชีวิตของเธอ แล้วครอบครัวของคุณล่ะมีอิทธิพลแบบนี้ไหม มีความเป็นไปได้ไหมที่พวกเขาจะพยายามกำหนดเส้นทางชีวิตให้คุณ
ถ้าคุณเป็นโซนิต้า คุณจะทำอย่างไรเมื่อถูกแม่บังคับขนาดนั้น จะยอมตามหรือจะต่อต้าน หากต่อต้านจะใช้วิธีอะไร เพราะอะไร

7. หนังเรื่องนี้เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของสังคมแบบชายเป็นใหญ่ ที่ผู้หญิงมีสิทธิเสียงและทางเลือกในชีวิตน้อย คุณคิดว่าปัญหาความไม่เท่าเทียมทางเพศนี้เกิดขึ้นกับชีวิตประจำวันของตัวคุณหรือคนใกล้ตัวคุณบ้างไหม เช่นเรื่องอะไร