ทำหนังหมูๆ แบบไม่หมูกับ ‘ก้องภพ ชัยรัตนางค์กูล’

ปัจจุบันในวงการสารคดีมีสารคดีเกษตรกรรมมากมายหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นภาพยนตร์สารคดีหรือรายการโทรทัศน์ทั้งของไทยและต่างประเทศหมูในเล้า’ คือหนึ่งในสารคดีเกษตรกรรมที่เล่าถึงหมู ผองเพื่อนสัตว์ และสรรพชีวิตทุกชนิดในฟาร์มปศุสัตว์ รวมถึงคนงานในฟาร์มด้วย แม้ หมูในเล้า จะมีชื่อเรื่องดูหมูๆ ชวนเอ็นดู แต่การถ่ายทำและชั้นเชิงการเล่าของหนังเรื่องนี้ไม่หมูเอาซะเลย ด้วยการนิยามตัวเองเป็นหนังทดลอง หมูในเล้าจึงไม่เล่าเรื่องแบบหนังสารคดีการเกษตรทั่วๆ ไป ไม่มีบทบรรยายและคำอธิบายในภาพยนตร์  มีเพียงเสียงสัตว์ และใช้ศักยภาพจากกล้องโปรเต็มกำลังบุกเข้าไปถ่ายถึงฟาร์มสัตว์โดยตรง

ด้วยความยากเย็นหลายประการทำให้ ก้องภพ ชัยรัตนางค์กูล นักศึกษาหนุ่ม ภาควิชาภาพยนตร์ จากมหาวิทยาลัยกรุงเทพ เจ้าของรางวัลรองชนะเลิศ รางวัลดุ๊กปีล่าสุดจากงานเทศกาลภาพยนตร์สั้นครั้งที่ 21 ที่จัดโดยหอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) และมูลนิธิหนังไทย ดูผิวเผินก้องภพเป็นเด็กหนุ่มตัวสูง ผิวขาว พูดน้อยประหยัดถ้อยคำ แต่เมื่อเราลองคุยกับก้องภพเกี่ยวกับแรงบันดาลใจและการถ่ายทำ ก้องภพก็หาคำตอบให้เราอย่างน่าสนใจไม่น้อย

 

คุณคิดว่าทำไมคนยุคนี้ต้องรู้ด้วยว่า ‘ในฟาร์มมีอะไร’         

เพราะในปัจจุบัน เราสามารถหาซื้อเนื้อสัตว์ได้ง่าย และสะดวกตามร้านห้างใหญ่ๆ ทั่วไปทั้งของสด หรือแปรรูปเป็นแบบสำเร็จตามร้านสะดวกซื้อ ซึ่งมันกลายเป็นเรื่องใกล้ตัวสำหรับเราทุกคนแต่เราแทบไม่เห็นความเป็นอยู่ของสัตว์ที่เลี้ยงไว้ในระบบอุตสาหกรรมเพื่อการบริโภคว่าการเลี้ยงสัตว์เพื่อตอบสนองผลกำไรที่สูงและเน้นปริมาณการผลิตมันสามารถแปรเปลี่ยน ‘ชีวิต’ ให้กลายเป็น ‘ผลผลิต’ ได้อย่างง่ายดาย


เพราะระบบอุตสาหกรรมเพื่อการบริโภคทำให้คุณต้องไปถ่ายถึงในฟาร์ม?

ผมแค่อยากให้เห็นการทำงานในแต่ละวัน คนงาน หมู ไก่ แต่ละวันทุกๆ ชีวิตล้วนทุ่มเทสละทุกๆอย่างได้เพื่องาน  คนงานป่วยเป็นโพรงจมูกอักเสบจากการผสมอาหาร ไม่มีเวลาไปเยี่ยมที่บ้าน กว่าจะได้ลางาน ก็ลาไปงานศพญาติ และไม่มีเงินพอส่งให้ลูกในช่วงจ่ายค่าเทอมทำให้ต้องกู้กับเจ้าของฟาร์ม ทำงานผ่อนค่าเทอมลูกไปด้วย ไก่ภายในฟาร์มเป็นไก่ตัวเมียหมดทุกตัว ทุกตัวได้รับสารอาหารผสมพิเศษเพิ่มเพื่อให้สามารถออกไข่ได้วันละ 3-5 ฟองต่อวัน ไก่สาวๆ บางตัวถ้าเจออากาศร้อนช่วงเที่ยงตอนกำลังเบ่งไข่ก็จะล้มตายไปเองเฉยๆ ส่วนไก่แก่จะไม่มีอาการช็อคตายแบบที่ว่าเพราะก้าวข้ามจุดนั้นมาแล้ว หมูมีหน้าที่คือกินให้อ้วนจนน้ำหนัก 90 กิโลกรัมขึ้นไป พวกมันมักต่อสู้แย่งชิงอาหารกัน แตกต่างกับไก่ที่ไม่มีการแย่งชิงอาหารกัน และพ่อพันธุ์-แม่พันธุ์หมูต้องคอยผลิตลูกเพื่อรับใช้ฟาร์มต่อไป


ทำไมหนังสารคดีของคุณไม่มีการบรรยายข้อมูลอะไรเลย

ผมอยากให้คนดูได้ดูหนังสารคดีที่ต่างออกไปจากวิธีการของสารคดีทั่วๆ ไปที่มักมีบทบรรยาย หรือข้อความเล่าเรื่องราว ซึ่งตัวผมพยายามให้คนมีความรู้สึกร่วมไปกับสารคดีผ่านทางภาพ เสียง และการตัดต่อ มากกว่าเป็นการให้ความรู้ทางด้านการเกษตร หรือคิดว่าต้องได้ความรู้จากสารคดีเรื่องนี้ เพราะเรื่องนี้ไม่มีความรู้(แบบตำรา) มีแต่จากประสบการณ์ที่ตัวไปสัมผัสมาแล้วอยากถ่ายทอดอารมณ์ความรู้สึกที่ได้ไปคลุกคลีอย่างใกล้ชิดในเล้าหมู


คุณใช้เกณฑ์อะไรเลือกฟุตเทจ

ผมเลือกจากฟุตเทจที่มี 400 กว่าไฟล์ บางไฟล์ยาวมากกว่า 5 นาที บางไฟล์สั้นแค่ 10 วินาที เลือกใช้ที่คิดว่าสื่ออารมณ์หรือความหมายตามที่เราต้องการ และพยายามเชื่อมโยงให้สัมผัสต่อกันไปเรื่อยๆ การที่บางอันยาวมาก แช่ภาพไว้นานๆ บ้าง หรือบางทีก็สั้นจนเลือกใช้สุดเท่าที่ 5 วินาทีจากทั้งหมดที่มี จึงเป็นความท้าทายคนตัดมากๆ (หัวเราะ) ต้องขอขอบคุณคนตัดต่อมากครับ ที่สามารถทำในสิ่งที่เราอยากได้ให้ตลอดๆ ประกอบกับมีวิธีการและคอยสนับสนุนความคิดเราด้วย

ด้วยความเป็นหนังทดลองที่เล่าเรื่องยาก ระหว่างถ่ายทำคุณเคย ‘หลงทาง’ บ้างไหม

เรามีแผนการถ่ายที่เตรียมเอาไว้นะครับ แต่พอไปถึงอาทิตย์แรกเรากลับได้ภาพที่นอกเหนือจากแผนที่เตรียมมา จากการศึกษาค้นคว้าข้อมูล ซึ่งตัวผมเองก็ท้อใจและบ่นตัวเองตลอด แต่ใจก็คิดว่าไม่ได้แล้วต้องเตรียมอันที่ใช้ได้ และแก้ไขมุมกล้องที่มีรวม 5-7 คลิป พอนำไปปรึกษากับอาจารย์ที่ปรึกษาถึงปัญหาที่เกิดขึ้น ผมก็เปิดๆ ให้ดูเขาก็ถามประมาณว่าหายไปตั้งนานมีเท่านี้ใช่ไหมครับ ผมก็เลยเปิดอีก 100 กว่าไฟล์ให้ดู ผลปรากฏว่าเขากลับชอบ แล้วบอกว่านี่มันใช้ได้อยู่นะครับ! ทำให้ผมมีแรงฮึดสู้ไปถ่ายต่อในสัปดาห์ที่ 2 และ 3


พอบอกเราได้ไหมว่าเกิดอะไรขึ้นกับการถ่ายทำสัปดาห์แรก

ช่วงสัปดาห์แรกพวกเราถ่ายไป สลับกับทำงานตามพวกพี่เขา พวกพี่เค้าก็คอยสอนให้อย่างดีเยี่ยม กระบวนการทำงานแต่ละวันภายในฟาร์ม ทำให้ผมและทีมงานมีประสบการณ์ใหม่ๆ มากมาย การเก็บไข่ที่ต้องคอยหลบจะงอยปากจากฝูงแม่ไก่ที่คอยจิก ไล่จับลูกหมูที่กระโดดหนีออกมาอย่างรวดเร็ว หรือการตกบ่อขี้หมูนั้นรู้สึกยังไงก็ได้รู้คราวนี้นี่แหละ

แต่ก็มีหลายๆ สิ่งที่ไม่คิดไม่ฝันว่าจะได้เจอ เช่น ในขณะที่เรายกแม่ไก่ขึ้นเพื่อเก็บไข่ที่มันกกไว้ จู่ๆ ก็มีแม่ไก่อีกตัวกระโดดสูงลงมาเพื่อเหยียบไข่ให้แตกแล้วไก่อีกหลายตัวมารุมจิกกินไข่ไก่ที่แตก ผมไม่รู้จะพยายามหาความหมายให้การกระทำของพวกไก่นี้ว่าอย่างไรดี หรือมีไก่ตายในตอนกลางคืน เวลาผ่านไปจึงส่งกลิ่นเน่า พวกไก่อีกหลาย ๆ ตัวในเล้านั้นจะมารุมจิกไส้รวมถึงเครื่องในอื่น ๆ ผ่านทางรูทวารหนัก ฯลฯ

พวกผมเริ่มทำงานกับพี่เค้าตลอดตี 5 ถึงช่วงประมาณ 6 เย็นของทุกวันที่ถ่ายทำ ช่วงหลัง ๆ พวกพี่เค้าปล่อยให้พวกผมทำเองตลอดวันพวกพี่เค้าแค่มาตรวจงานทุกๆ ช่วงที่เสร็จแต่ละขั้นตอน ผมยืนยันได้ว่าเป็นงานที่ใช้แรงเยอะมากในแต่ละวัน พวกผมสนุกกับการทำงานด้านเกษตรกันมากครับ แต่ไม่รู้ว่าจะสนุกได้ถึงเดือนจริงๆ  รึเปล่า

   

            

ถึงหนังสารคดีเรื่องนี้ไม่ได้มีคำพูดตัวละครหรือข้อความกินใจอย่างโดดเด่นและโจ่งแจ้ง แต่หนังสารคดีเรื่องนี้กลับเป็นหนังที่เปี่ยมไปด้วยเสน่ห์อย่างประหลาด คุณจิตร โพธิ์แก้ว นักวิจารณ์ชื่อดังได้ให้ข้อคิดเห็นต่อหนังสารคดีเรื่องนี้ว่า

“แม้เนื้อหาของหมูในเล้ามันจะเกี่ยวข้องกับธุรกิจหรืออุตสาหกรรม แต่หลายๆ ฉากของหมูในเล้าต่างมีพลังของความเป็นอิสระ และมีพลังของความเป็นธรรมชาติอยู่ในนั้น พลังของฉากเหล่านี้จึงไม่หมดไปเมื่อเราได้รับข้อมูลครบถ้วนแล้ว”

อย่างไรก็ตามสิบปากว่าไม่เท่าตาเห็น สิบตาเห็นไม่เท่าดูเองว่าหนังเรื่องนี้เด็ดแค่ไหน 😉